...

اکتشاف کانسارهای مس با میزبان رسوبی در ایران

 کانسارهای مس با میزبان رسوبی پس از کانسارهای نوع پورفیری از مهمترین ذخائر مس در دنیا بوده و بیش از ٢٣ درصد تولید جهانی مس را تأمین می کند. این نوع کانسارها در چند ساله اخیر در ایران نیز مورد توجه قرار گرفته و در این رابطه تعداد زیادی کانسار و نشانه معدنی مس با میزبان رسوبی در ادوار مختلف زمین شناسی (از اواخر پرکامبرین تا اواخر ترسیر) شناسایی شده است. کانسارهای مس با میزبان رسوبی عمدتاً چینه سان و چینه کران بوده و همراه با نهشته های رسوبی آواری یا آواری – کربناته تشکیل شده و منشاء ولکانیکی یا اگزالاتیو ندارند. این کانسارها به چهار گونه رسوبی دگرگون شده، رخساره احیایی تحلیل رفته، طبقات قرمز و نوع ماسه سنگی احیایی تقسیم شده اند. مهمترین ذخائر مس از این نوع عمدتاً از گونه رخساره احیایی تحلیل رفته (کانسارهای کوپرشیفر در آلمان و لهستان، کمربند مس زامبیا و کانسار وایت پاین در آمریکا) و نوع طبقات قرمز (کانسار کروکو در بولیوی و لیسبون ولی و کاشین ماین در ایالتهای یوتا و کلرادو آمریکا) میباشد. سه عنصر مس، کربن و گوگرد از مواد اصلی تشکیل دهنده این کانسارهاست که عنصر مس عمدتاً از کانیهای بیوتیت، آمفیبول و پیروکسن موجود در قطعات سنگی تخریبی در افقهای ماسه سنگی و کنگلومرایی تأمین می شود، در حالیکه گوگرد می تواند از آب دریا یا دریاچههای شور، سولفیدهای دیاژنزی، سولفاتهای ناشی از انحلال تبخیری ها و سولفیدهای هیدروژن موجود در منابع نفت تأمین می شود. عنصر کربن از تخریب مواد آلی یا هیدروکربورهای متحرک تأمین میشود. در ایران کانسارهای مس با میزبان رسوبی در توالی های مختلف چین های از پرکامبرین تا الیگو – میوسن شناسایی شده و عمدتاً از نوع میزبان طبقات آواری قرمز (Red bed) بوده و بجز کانسارهای مس خونگاه و ده معدن در حوضه زاگرس که دارای سنگ میزبان کربناته سازندهای میلا و باروت است، بقیه ذخائر شناخته شده از نوع طبقات آواری قرمز پرکامبرین فوقانی (سری هرمز)، کامبرین زیرین (سازند زاگون)، کرتاسه زیرین (سازند گردو در حوضه کرمان – طبس و سازند شوریجه در حوضه کپه داغ) و الیگو – میوسن (نهشته های قرمز فوقانی در ایران مرکزی و آذربایجان) می باشد.